Ludwig von Mises
Yaşamı ve eseri
- 29. September 1881
Lemberg içinde - 10. Oktober 1973
New York içinde - 3. Kuşak
Evreler
- 1881Doğum
29 Eylül 1881'de Galiçya'daki Lemberg'de (bugünkü Lviv) doğdu. Asimile olmuş bir Yahudi ailesinden gelir; büyük-büyük dedesi, İmparator Franz Josef tarafından kalıtsal soyluluk payesine yükseltilmişti.[3]
- 1892–1900Akademisches Gymnasium
Akademisches Gymnasium'a devam etti.
- 1900–1906Hukuk öğrenimi
Hukuk öğrenimi gördü (Viyana Üniversitesi'nde).
- 1902–1903Bir yıllık gönüllü askerlik hizmeti– yaklaşık
1902/1903'te bir yıllık gönüllü olarak askerlik hizmeti.[18]
- 1906Avukat stajyeri– çıkarsanmış
Ticaret Odası'ndaki meslek hayatının başlamasından önce kısa bir süre avukat stajyeri olarak çalıştı.
- 1906Dr. iuris derecesiyle doktora
Şubat 1906'da Viyana Üniversitesi'nde Dr. iuris derecesiyle doktora.[2]
- 1909–1934Viyana Ticaret Odası
Meslek hayatına 1909'da Viyana Ticaret Odası'nda oda sekreterliğinin memuru olarak başladı ve burada fiilen ülkenin önde gelen iktisatçılarından biri haline geldi. Bu görev, 1934'te Cenevre'deki IHEI'ye kürsü değişikliğiyle sona erdi.
- 1912„Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel“ (Paranın ve Fiduciariosio sirkülasyon araçlarının teorisi)
„Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel“ (Paranın ve Fiduciariosio sirkülasyon araçlarının teorisi) başlıklı doçentlik tezinin yayımlanması.[3]
- 1913Viyana Üniversitesi'nde habilitasyon
1913'te Viyana Üniversitesi'nde, 1912'de yayımlanan „Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel“ (Paranın ve Tedavül Araçlarının Teorisi) adlı yapıtıyla habilitasyonunu tamamladı. Carl Menger ve Eugen von Böhm-Bawerk'in etkisi altında, daha genç yaşlarında Avusturya İktisat Okulu'nun düşünce dünyasına yönelmişti.
- 1918Viyana Üniversitesi'nde fahri profesör
1918'den itibaren Viyana Üniversitesi'nde fahri profesör olarak (özel doçentlik, kürsü profesörlüğü değil).[18]
- 1920–1934Mises Özel Semineri
1920'li yıllarda Ticaret Odası'ndaki çalışma odasında ünlü özel seminerini kurdu; Hayek, Machlup, Haberler, Morgenstern, Felix Kaufmann, Karl Menger ve daha birçok kişinin buluşma noktasıydı. 1934'teki göçe kadar sürdü.[3]
- 1922„Die Gemeinwirtschaft“ (Socialism)
„Die Gemeinwirtschaft. Untersuchungen über den Sozialismus“ (Ortak Ekonomi. Sosyalizm Üzerine İncelemeler, 1922) adlı eserin yayımlanması; Mises'in, sosyalizmde iktisadi hesaplamanın olanaksızlığı argümanına dayanan sistematik sosyalizm eleştirisi.[3]
- 1927Avusturya Konjonktür Araştırmaları Enstitüsü'nün kurucu ortaklığı
1927'de Friedrich August von Hayek ile birlikte Avusturya Konjonktür Araştırmaları Enstitüsü'nü (bugünkü WIFO) kurdu.[20]
- 1929Dünya ekonomik bunalımının öngörülmesi– çıkarsanmış
Bazı gelişmeleri Mises mantıken öngörülebilir sonuçlar olarak çok önceden sezdi; örneğin 20'li yılların sonundaki dünya ekonomik bunalımını.
- 1934–1940IHEI Cenevre'de profesörlük
1934'te Viyana'dan ayrıldı ve Cenevre'deki Institut universitaire de hautes études internationales (IHEI) kurumunda 1940'a kadar ders verdiği bir profesörlük üstlendi.[21]
- 1938Margit Sereny-Herzfeld ile evlilik
1938'de Cenevre'de, eski bir oyuncu olan dul Margit Sereny-Herzfeld ile evlendi. Margit von Mises daha sonra anılarını, „My Years with Ludwig von Mises“ (1976), yayımlayacaktır.[21]
- 1940„Nationalökonomie“ („Ulusal İktisat“)
Almanca başyapıtı „Nationalökonomie. Theorie des Handelns und Wirtschaftens“ın (İktisat. Eylem ve Ekonomi Teorisi) 1940'ta Cenevre'de (Editions Union yayınevi) yayımlanması; Human Action'ın (1949) öncül biçimi.
- 1940ABD'ye göç
1940 yılında eşi Margit ile birlikte Fransa, İspanya ve Portekiz üzerinden ABD'ye göç etti ve New York'a yerleşti.[3]
- 1945–1969New York University'de Visiting Professor
1945'ten 1969'daki emekliliğine kadar New York University'de (Graduate School of Business) misafir profesör olarak görev yaptı; bu görev üniversite tarafından değil, özel hamiler (William Volker Fund) tarafından finanse edildi.[3]
- 1947Mont Pèlerin Society'nin kurucuları arasında yer alması
1947'de Friedrich August von Hayek'in daveti üzerine Mont Pèlerin Society'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı.[15]
- 1949„Human Action“
Başyapıtı „Nationalökonomie“nin (1940) İngilizce yeniden işlenmiş hâli olan „Human Action“ (1949) ile özlediği başarıya yavaş yavaş ulaştı.[3]
- 1962Avusturya Bilim ve Sanat Şeref Nişanı
1962'de Mises, Avusturya Bilim ve Sanat Şeref Nişanı'nı aldı.[22]
- 1973Ölüm
10 Ekim 1973'te New York'ta vefat etti.
Etkiler
- 1900–1906
Eugen von Böhm-Bawerk'in yanında öğrenim görmüş ve onun Viyana Üniversitesi'ndeki seminerine katılmıştır; Menger ile birlikte, Mises'in Avusturya İktisat Okulu'na yönelmesinde belirleyici olan öğretmenlerden biridir.[3]
- 1903–1906
Wieser wird in der Wikipedia-EN-Influences-Box von Mises gelistet; Mises hatte zu Wieser ein distanzierteres Verhältnis als zu Böhm-Bawerk.
- 1913
Philippovich war 1913 als Lehrstuhlinhaber für Politische Ökonomie der formelle Habilitationsbetreuer Mises' an der Universität Wien (Aufgabenhinweis aus Pipeline-Briefing).
- 1918–1925
Viyana Üniversitesi'nde başka hocaların yanı sıra Ludwig von Mises'in derslerini gördü; daha sonra Mises özel seminerine düzenli olarak katıldı.[3]
- 1920–1920
Viyana'daki özel seminerin katılımcısı ve Mises çevresinin yakın üyesi.[23]
- 1921–1921
1921'de Viyana Üniversitesi'nde devlet bilimleri alanında doktora yapan ilk kadınlardan biri oldu; „Die Anweisungstheorie des Geldes" başlıklı doktora tezine Ludwig von Mises danışmanlık yaptı.[25]
- 1922–1931
Sosyalist toplumda iktisadi hesaplamanın imkânsızlığının kanıtını içeren Ludwig von Mises'in „Die Gemeinwirtschaft" (Ortaklaşa Ekonomi, 1922) adlı eserini okumasıyla sosyalist eğilimlerinden vazgeçti. Mises, Hayek'in yeteneğini kısa süre içinde fark etti ve onu özel seminerine davet etti.[5]
- 1923–1934
Machlup, Mises'in özel seminerinin müdavimi ve Viyana çevresinden bir entelektüel öğrencisiydi.[3]
- 1949–1955
Mises'in çok sayıda eserini Almancadan İngilizceye çevirdi ve böylece Avusturya para ve konjonktür kuramının İngilizce konuşulan dünyada yayılmasına önemli ölçüde katkıda bulundu.[6]
- 1949–1959
Yeni Dünya'da belki de en önemli Mises öğrencisi sayılıyordu; Rothbard, hocasının yaklaşımlarını özellikle para, tekel, sermaye ve faiz teorisi alanlarında derinleştirdi.[7]
- 1957–1957
NYU'da Mises'in yanında doktora yaptı ve orada onun ardılı olarak ABD'deki Avusturya geleneğinin en önemli temsilcisi konumuna geldi.[8]
- —Henry Hazlitt(1894–1993) · US-Libertarismus
Hazlitt, ABD'de Mises'in gazeteci destekçisiydi; William Volker Fund aracılığıyla NYU'daki kadroyu örgütledi ve Mises ile daha geniş Amerikan kamuoyu arasında aracı rolü üstlendi.[3]
- —Gustav von Schmoller(1838–1917) · Jüngere Historische Schule
Methodenstreit'ten kaynaklanan yöntemsel karşıt kutup; Mises, „Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel" (Para ve Tedavül Araçları Kuramı, 1912) ile Avusturya okulunun genç Tarihçi Okul'a karşı verdiği mücadeleyi dolaylı olarak sürdürdü.
- —John Maynard Keynes(1883–1946) · Cambridge School
Keynes, yaşamı boyunca para ve konjonktür teorisi alanında Mises'in en önemli düşünsel karşıtı oldu; Mises, devlet müdahaleciliğine dayalı yaklaşımları kökten reddetti.[3]
- 1920–1934
Schwiedland, Viyana'daki Mises özel seminerinin katılımcısıydı.
- 1920–1934
Kaufmann, Viyana'daki Mises özel seminerinin katılımcısıydı.[3]
- 1920–1938
Viyana'daki Ludwig von Mises özel seminerinin katılımcısı; 1938'deki ihracına kadar Nationalökonomische Gesellschaft'ın (Milli İktisat Cemiyeti) daimi üyesi.[24]
- 1920–1934
Schlesinger war Teilnehmer am Mises-Privatseminar (Wikipedia EN).
- 1920–1934
Illy war ständiger Teilnehmer am Mises-Privatseminar (bio_de bestätigt).
- 1920–1934Lionel Robbins(1898–1984) · LSE
Robbins bir süre özel seminere katıldı; daha sonra Viyana çevresinin LSE'ye uzanan önemli bir köprüsü oldu.[3]
- 1920–1934alfred-schutz
Alfred Schütz (fenomenolog, Husserl ekolüne bağlayan halka), Mises'in özel semineri (Privatseminar) çerçevesinde sürekli katılımcılardandı.[3]
- 1920–1934erich-voegelin
Eric Voegelin (siyaset bilimci ve filozof) özel seminerin bir katılımcısıydı.[3]
- 1920–1934Karl Menger jr.(1902–1985) · Wiener Kreis (Mathematik)
Karl Menger jr. (matematikçi, Carl Menger'in oğlu) Mises özel seminerinin katılımcılarındandı.[3]
- 1920–1930
Mises' Privatseminar-Liste (mises.org Hayek Centenary) führt Rosenstein-Rodan unter den regelmäßigen Teilnehmern; aktiv bis zur Übersiedlung nach Großbritannien 1930.[11]
- 1920–1934
Hayek, Haberler, Morgenstern ve diğerleriyle birlikte Ludwig von Mises'in Viyana Ticaret Odası'ndaki özel seminerinin katılımcısı.[27]
- 1922–1934
Viyana'daki Mises özel seminerinin uzun yıllar katılımcısı; çevredeki Avusturya Okulu mensupları arasında doçentlik (Habilitation) almış az sayıdaki kişiden biri.[1]
- 1922–1923
Avusturya para biriminin istikrara kavuşturulmasında Ludwig von Mises'in yoldaşı; ikisi birlikte Şansölye Ignaz Seipel üzerinde etkide bulunarak enflasyon ve açık politikasının sona ermesini sağladılar.[16]
- 1927
Mises ile birlikte, Hayek'in 1927'den itibaren „iktisadi temelde çetin öncü çalışmalar" yürüttüğü Avusturya Konjonktür Araştırmaları Enstitüsü'nü kurdu.
- 1928–1938
Konjonktür Araştırmaları Enstitüsü'ndeki görevinden sonra Schiff gazete editörü olarak çalıştı ve Viyana'daki Mises özel seminerine düzenli olarak katıldı.[13]
- 1928–1936
Haberler, Viyana'daki Mises özel seminerine düzenli olarak katıldı.[3]
- 1929–1938
Avusturya Okulu'nun iç çevresinin bir üyesi olarak Viyana'daki Mises özel seminerine katıldı.[3]
- 1930–1933
Lachmann nahm laut Pipeline-Briefing als jüngeres Mitglied am Mises-Privatseminar teil; vor seiner Emigration nach London 1933.
- 1947Frank Knight(1885–1972) · Chicago School
Her ikisi de 1947'de Mont Pèlerin Society'nin kurucu üyeleriydi.
- 1947–1931
1947'de Cenevre Gölü kıyısındaki Vevey'de, Mont Pèlerin Society'yi kurmak üzere dünyanın her yerinden, aralarında Ludwig von Mises'in de bulunduğu 39 kolektivist olmayan düşünürü bir araya getirdi.[5]
- 1947–1934
Ailesine ait karton fabrikasındaki ticari faaliyetinin yanı sıra Mises özel seminerine düzenli olarak katıldı.[3]
- 1947George Stigler(1911–1991) · Chicago School
Her ikisi de 1947'de Mont Pèlerin Society'nin kurucu üyeleriydi; Stigler daha sonra MPS başkanı oldu.
- 1947Milton Friedman(1912–2006) · Chicago School
Her ikisi de 1947'de Mont Pèlerin Society'nin kurucu üyeleriydi.
- 1947Wilhelm Röpke(1899–1966) · Ordoliberalismus
Her ikisi de 1947'de Mont Pelerin Society'nin kurucu üyeleri.
- 1949–1959
Teilnehmer am Mises-Privatseminar in New York 1949–1959 (NYU-Phase) – direkter Anschluss an die Wiener Privatseminar-Tradition über Mises.[17]
- 1949–1959
1949'dan 1950'li yılların sonuna kadar NYU'daki Mises özel seminerine katıldı; etkinliği 1970'li yıllara dek sürdü.[7]
- —
Kauder 1957'de Mises'i Menger'in „en sadık öğrencisi" olarak nitelendirdi; onunla dostça bir ilişki içindeydi ve onun ontolojik yaklaşımını Avusturya kuramının bir ölçütü olarak değerlendirdi.[14]
Ludwig von Mises, okulun bütünü bağlamında: beş kuşak, hoca-öğrenci çizgileri, çevreler ve meslektaşlıklar.
Soyağacında göster →DURAKLAR VE İLİŞKİLERE DAİR KAYNAKLAR55 atıf · 6 kaynak
- [15]Mirowski/Plehwe: Road From Mont Pèlerin (2009), S. 13
- [16]Rothbard: „Ludwig von Mises: Scholar, Creator, Hero"
- [17]Vaughn: Austrian Economics in America (1998), S. 66–67
- [18]Mises-Lebenslauf (Oktober 1918), Wirtschaftsuniversität Wien, Universitätsarchiv Präs. 1918/303. · 2×
- [19]Mises' eigener Lebenslauf (Universitaetsarchiv WU Wien) - Promotionsabschluss Februar 1906
- [20]WIFO: Mission and Strategy (Gründungsgeschichte 1927).
- [21]Finanz und Wirtschaft: Unnachgiebig gegen den Strom (Mises-Biographie). · 2×
- [22]Kurien Wissenschaft und Kunst: Archiv-Mitglieder (Mises Ehrenzeichen 1962).
- [23]Reinhard Müller (Uni Graz): Helene Lieser · 2×
- [24]Wien Geschichte Wiki: Helene Lieser · 2×
- [25]Universität Wien, 650 plus: Martha Stephanie Browne
- [26]Wikiberal: Ewald Schams
- [27]ECAEF: Frauen im Mises-Privatseminar
Etkinlik yerleri
Kitaplar
- Nation, State, and EconomyÖzgün metinİngilizce
- Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel (1. Auflage)1912Özgün metinAlmanca
- The Theory of Money and Credit1953Özgün metinİngilizce
- Liberalism: In the Classical TraditionÖzgün metinİngilizce
- A Critique of InterventionismÖzgün metinİngilizce
Denemeler, eleştiri yazıları, konferanslar
- APA
- Ludwig von Mises. (tarih yok). Yayıma hazırlayan mises.at ve scholarium. Erişim tarihi 14 Ekim 2026, adresinden https://mises.tr/tr/denker/ludwig-von-mises
- Chicago
- “Ludwig von Mises.” tarih yok. Yayıma hazırlayan mises.at ve scholarium. Erişim tarihi 14 Ekim 2026. https://mises.tr/tr/denker/ludwig-von-mises.
- Alman tarihsel atıf biçimi
- Ludwig von Mises, yayıma hazırlayan mises.at ve scholarium, https://mises.tr/tr/denker/ludwig-von-mises (erişim tarihi 14 Ekim 2026).